Olsztyńska Strona Rowerowa

Puchałowo

Województwo warmińsko-mazurskie, powiat nidzicki, gmina Janowo.
Windau, Ostpreussen, Kreis Neidenburg (1936 - 1945).
Puchallowen, Ostpreussen, Kreis Neidenburg (- 1936).
Lokalizacja: 53.3639N, 20.7444E [pokaż mapę]

Cmentarz wojenny

Położony po północnej stronie szosy z Wielbarka do Nidzicy, niedaleko budynku dawnej stacji kolejowej, obok cmentarza ewangelickiego. Założony na planie prostokąta, wzdłuż granic obsadzony lipami. Mogiły zbiorowe ułożone w dwóch rzędach. Pochowano tu 81 żołnierzy armii niemieckiej i 170 żołnierzy armii rosyjskiej poległych w dniach 28-30 sierpnia 1914 roku. Stan zachowania zły, układ mogił zatarty.

Pochowani tu żołnierze armii rosyjskiej to prawdopodobnie Kozacy z przybocznej sotni gen. Samsonowa. 29 sierpnia, między Puchałowem i Ruskowem kompania karabinów maszynowych z 1. batalionu strzelców Yorck von Wartenburg ze Szczytna rozbiła oddział liczący ponad 150 żołnierzy.

Ze wspomnień dowódcy kompanii, porucznika Ericha Balli (1926):

"Drogą z Puchałowa nadchodzi z szaloną prędkością obłok kurzu. Szarżująca kawaleria! „Karabiny maszynowe marsz, marsz” – ryczy oberleutnant. Dzięki Bogu, są one na głównej ulicy wsi. „Ogień ciągły” (niem. dauerfeuer). Tylko to jedno słowo wyrywa się z ust dowódcy. Od zimnej krwi i przytomności umysłu czterech celowniczych zależy w ciągu trzydziestu następnych sekund życie i los więcej jak czterdziestu niemieckich żołnierzy… Teraz rozpoznaje się już twarze pierwszych jeźdźców, którzy pędzą w podwójnej kolumnie z rozłożonymi lancami. Wtedy uderza z czterech luf niszcząca salwa ognia. Skutek jest przerażający. Przednia kolumna nieprzyjaciela łamie się, upadając na drogę, niczym rwący potok ludzkich i końskich ciał. Następni jeźdźcy w piekielnym tempie, w jakim się znajdują, nie mogą zatrzymać swoich koni. Kilku próbuje odskoczyć od drogi, na prawo lub lewo. To się nie powodzi. Wszystko musi być nieubłaganie na tym małym miejscu, na którym śmierć swoimi chudymi palcami nieprzerwanie kosi. Całe życie rozprysnęło się tam w ułamku sekundy. Przez moment jeszcze ciała przewalają się w przerażającym chaosie. Potem zrobiło się cicho. Można jeszcze usłyszeć pojedyncze rzężenia i gdzieniegdzie śmiertelny kwik koni. Trzy nieprzyjacielskie szwadrony zginęły 29 sierpnia 1914 roku tuż obok Ruskowa śmiercią żołnierską. Nie uszedł prawie nikt".

Źródła: