Olsztyńska Strona Rowerowa

Włocławek

Województwo kujawsko-pomorskie, powiat włocławski, gmina Włocławek.
Lokalizacja: 52.6483N, 19.0677E [pokaż mapę]

Kwatera wojenna

Wydzielona na terenie kwatery 84 A znajdującej się na cmentarzu przy ul. Chopina. Składa się z pozbawionych tablic czterech pól grobowych obramowanych betonowymi krawężnikami. Znajduje się tam pomnik w formie wysokiej ściany z bloków kamiennych, na której umieszczono krzyż oraz tablicę z napisem:

”BEZIMIENNYM ŻOŁNIERZOM POLEGŁYM • W BOJACH O NIEPODLEGŁOŚĆ POLSKI • W LATACH 1914 – 1921 •• CZEŚĆ ICH PAMIĘCI”.

W latach 1919-1920 we Włocławku działał szpital wojskowy, w którym zmarło stu kilkudziesięciu żołnierzy, w tym wielu służących w 14 pułku piechoty i 4 pułku artylerii polowej. W sierpniu 1920 r. pogrzebano tu również część poległych w obronie Włocławka. Poza kwaterą, z drugiej strony ściany, znajduje się kilka imiennych grobów żołnierzy WP. W pobliżu pogrzebano także Józefa Mizerę, cywilnego kapitana statku „Moniuszko” i ppor. mar. Jerzego Pieszkańskiego.

Dn. 14.08.1920 r., na wysokości zamku w Bobrownikach, płynący z Torunia statek uzbrojony "Moniuszko" został ostrzelany z broni maszynowej i uszkodzony poniżej linii wody przez oddział sowiecki z III Korpusu Konnego. Doszło do walki ogniowej, w której poległ kpt. Mizera i jeden z marynarzy. Podporucznik Pieszkański skierował statek na zachodni brzeg Wisły, skąd ostrzeliwano przeprawiającego się nieprzyjaciela. Ciężko ranny Pieszkański został dobity przez czerwonoarmistów. Pośmiertnie awansowany do stopnia porucznika i odznaczony orderem Virtuti Militari.

Na terenie Włocławka znajdują się także miejsca związane z powstaniem styczniowym z 1863 roku oraz groby z I wojny światowej.

Źródło: "Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920" (1934)

2009-08-07

Fot. Krzysztof Menel

Spis poległych

Dorsz Franciszek, żołnierz WP   † 25.12.1918
Jankowska Irena, ochotniczka 4 pap, zm. z ran 01.09.1920
Kozłowski Stefan, ppor., 5 pp leg., pol. 03.05.1919, odzn. Virtuti Militari
Lubinkowski Witold, ochotnik WP   † 05.08.1920
Mizera Józef, kapitan statku "Moniuszko", pol. 14.08.1920
Pieszkański Jerzy, ppor.mar., Marynarka Wojenna, pol. 14.08.1920, odzn. VM
Sawicki Michał, ppor., dca 2 komp. 5 baonu kolejowego, pol. 16.08.1920
Stanisławski Ignacy, st. pionier, 2 komp. 5 baonu kolejowego, pol. 16.08.1920
Waschin Karol, chor., 14 pp   † 28.08.1920
Zelent Jan, pionier, 2 komp. 5 baonu kolejowego, pol. 16.08.1920

Mogiła zbiorowa Obrońców Wisły

Usytuowany na wschodnim brzegu Wisły, na wzgórzach szpetalskich, gdzie w 1920 r. broniono dostępu do mostu na Wiśle. Na mogile poległych wzniesiono wysoki obelisk zwieńczony metalowym orłem. Od frontu wyryty napis:

”POLEGŁYM • OBROŃCOM WISŁY • 1920”.

W punkcie centralnym mogiły położono płytę z wyrytym krzyżem – jedyny ocalały element przedwojennego pomnika. Obok tablica z napisem:

”W MOGILE TEJ SPOCZYWA • PONAD 40-u ŻOŁNIERZY-OCHOTNIKÓW • UCZESTNIKÓW BITWY NAD WISŁĄ W WOJNIE W 1920 ROKU • POLEGŁYCH W OBRONIE OJCZYZNY • I WŁOCŁAWKA • PRZED BOLSZEWICKĄ ROSJĄ •• MIESZKAŃCY WŁOCŁAWKA, 2002 ROK".

Już 19 sierpnia przystąpiono do zbierania ciał poległych żołnierzy, a w niedzielę 22 sierpnia pochowano 45 ciał. W następnych dniach, w gęstych zaroślach lasu szpetalskiego, odnajdywano jeszcze poległych, których kilkunastu też tu pogrzebano. Ciała ostatnich czterech poległych odnaleziono i pochowano w tej mogile dopiero w kwietniu 1921 r. Spoczywa tu prawdopodobnie ponad 60 żołnierzy WP. W dniu 01.10.1922 r. pomnik postawiony na zbiorowej mogile został poświęcony i odsłonięty. Wysadzony przez Niemców w 1940 r., został odbudowany i ponownie odsłonięty dn. 18.08.1990 r.

W dniach 15-18 sierpnia 1920 r. załoga przedmościa Włocławka, składająca się z oddziałów zapasowych (ok. 1700 żołnierzy z 14 pp, 28 pp, 2 p.szwoleżerów, 4 pap), toczyła walki z III Korpusem Konnym Gaja. 15.08.1920 r. odparto atak sowieckiej 15 DK. W południe 16.08.1920 r. 15 DK i 157 B.Strz. z 57 DS wyparły Polaków z przedmościa. Niewielka część załogi zdołała się wycofać na zachodni brzeg Wisły i podpaliła drewniany most. Próby forsowania rzeki podjęte przez oddziały sowieckie zostały udaremnione. Miasto znajdowało się pod ogniem artylerii sowieckiej. W walkach poległo lub zostało rannych ok. 250 żołnierzy WP, a ponad 500 dostało się do niewoli.

Źródła:

Ks. Teodor Lenkiewicz "Budowa Pomnika Poległych Obrońców Włocławka 1920-1922" [w:] "75-lecie Bitwy Warszawskiej 1920" (1997)
Janusz Odziemkowski "Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919-1920" (2004)